Kilkaset metrów od pszczyńskiej starówki, w zabytkowym parku otaczającym zamek, można stanąć twarzą w twarz z królem polskich lasów. Pokazowa Zagroda Żubrów to miejsce, gdzie największy ssak Europy żyje na wybiegu liczącym niemal 10 hektarów, a zwiedzający mogą obserwować te potężne zwierzęta z odległości kilku metrów. To nie zoo w tradycyjnym znaczeniu – tutejsze żubry należą do historycznej linii pszczyńskiej, jednej z najważniejszych dla przetrwania gatunku.
Zagroda działa od 2008 roku i łączy kilka funkcji naraz: jest miejscem hodowli, edukacji przyrodniczej i po prostu ciekawą atrakcją dla rodzin z dziećmi. Spacer po terenie zajmuje godzinę, może dwie jeśli trafi się na karmienie żubrów i chce się obejrzeć film w budynku edukacyjnym.
- możliwość obserwacji żubrów z bliska
- unikalna historia pszczyńskiej linii genetycznej
- edukacyjne karmienia co dwie godziny
- piękne tereny spacerowe w parku
- inne zwierzęta polskich lasów w zagrodzie
Pszczyńskie żubry – historia, która uratowała gatunek
Żubry pojawiły się w Pszczynie jesienią 1865 roku, kiedy książę Jan Henryk XI Hochberg von Pless sprowadził cztery sztuki z Puszczy Białowieskiej. Wymienił je z carem Aleksandrem II za dwadzieścia jeleni, co jak na tamte czasy było transakcją niezwykłą. Zwierzęta przyjechały koleją do Murcek pod Katowicami, skąd trafiły do Lasów Dolnych.
Wydawać by się mogło, że to tylko arystokratyczna fanaberia. Okazało się jednak, że ta decyzja miała ogromne znaczenie kilkadziesiąt lat później. Po I wojnie światowej białowieskie stado żubrów zostało niemal całkowicie wytępione – ocalały tylko pojedyncze osobniki w hodowlach. Pszczyńska linia genetyczna stała się jedną z podstaw do odbudowy całej światowej populacji żubra. Dziś hodowla w Pszczynie to najstarsza ciągła hodowla żubrów na świecie.
Żubry z linii pszczyńskiej odegrały kluczową rolę w restytucji gatunku po I wojnie światowej, gdy dzikie stada zostały wytępione. Bez nich współczesna populacja żubrów wyglądałaby zupełnie inaczej.
Właściwa hodowla odbywa się w rezerwacie „Żubrowisko” w pobliskich Jankowicach, natomiast Pokazowa Zagroda w parku pełni funkcję edukacyjną i prezentacyjną. To jedyne miejsce w Europie, gdzie tak blisko centrum miasta można zobaczyć żubry w warunkach zbliżonych do naturalnych.
Co zobaczysz w Zagrodzie – zwierzęta i infrastruktura
Główną atrakcją są oczywiście żubry. To potężne zwierzęta – dorosły samiec waży nawet 900 kilogramów i potrafi mieć prawie dwa metry wysokości w kłębie. Z tarasu widokowego, który ciągnie się wzdłuż wybiegu, można obserwować ich codzienne życie: wypas, odpoczynek, czasem przepychanki między samcami.
Najbardziej widowiskowe są karmienia, które odbywają się co dwie godziny. Od kwietnia do października to godziny 10:00, 12:00, 14:00 i 16:00, zimą nieco wcześniej – 9:00, 11:00, 13:00 i 15:00. Wtedy żubry podchodzą bliżej i można zobaczyć, jak jeden osobnik zjada nawet 50 kilogramów roślin dziennie.
Poza żubrami w zagrodzie mieszkają inne zwierzęta charakterystyczne dla polskich lasów i nie tylko. Po terenie spacerują jelenie szlachetne, daniele, sarny europejskie, muflony. Są też bardziej egzotyczne mieszkańcy – osły, pawie indyjskie, gęsi łabędzionose, bażanty złociste i srebrzyste. Przy odrobinie szczęścia można nawet zobaczyć lisa rudego, który gdzieś tu znalazł sobie azyl.
System wybiegów i ścieżek jest przemyślany – zwierzęta mają dużo przestrzeni, a zwiedzający poruszają się wyznaczonymi trasami. Główny taras widokowy to szeroki pomost z drewna, dostosowany do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Jest winda, podjazdy, szerokie przejścia.
Budynek edukacyjny i film o historii żubrów
Na terenie zagrody stoi nowoczesny budynek edukacyjno-ekspozycyjny. W środku czeka wystawa poświęcona faunie i florze polskich lasów oraz gór. To nie są suche plansze – ekspozycja pokazuje las jako ekosystem, wyjaśnia powiązania między gatunkami, prezentuje tropy i ślady zwierząt.
Jest też regionalna Izba Gajowego z przedmiotami związanymi z leśnictwem i myślistwem. Ciekawy punkt to mała sala kinowa na 42 miejsca, gdzie wyświetlany jest film 3D o historii sprowadzenia żubrów do Pszczyny w 1865 roku. Trwa kilkanaście minut i w przystępny sposób opowiada, dlaczego pszczyńska hodowla ma takie znaczenie. Bilet na film kosztuje dodatkowo 4 złote.
Sala kinowa może służyć też innym celom – organizuje się tu czasem szkolenia, seminaria czy spotkania biznesowe. Nie każdy dzień, ale opcja istnieje.
Dla kogo jest to miejsce?
Przede wszystkim dla rodzin z dziećmi. Dzieci uwielbiają obserwować zwierzęta, a tutaj można to robić w spokojnym tempie, bez tłumów jak w wielkomiejskich zoo. Teren jest zadbany, bezpieczny, z ławkami do odpoczynku. Latem dużo cienia dzięki starodrzewowi parkowym.
Dobrze sprawdzi się też dla osób szukających spokojnego spaceru połączonego z elementem edukacyjnym. Ścieżka przyrodnicza prowadzi przez różne części zagrody, tablice informacyjne wyjaśniają zwyczaje żubrów i innych zwierząt. Nie trzeba być biologiem, żeby to było ciekawe.
Miłośnicy fotografii znajdą tu sporo okazji do zdjęć – zwłaszcza podczas karmienia, gdy żubry są najbardziej aktywne. Światło w parku, zwłaszcza rano i wieczorem, bywa naprawdę ładne.
Dorosły żubr spędza większość dnia na jedzeniu i zjada od 40 do 60 kilogramów pożywienia dziennie. Zimą i wiosną to głównie kora i pędy drzew, latem trawy i rośliny zielne.
Ile czasu potrzeba i jak zaplanować wizytę
Samo przejście po terenie zagrody to około godziny. Jeśli dojdzie film 3D, zwiedzanie wystawy i chwila na obserwację żubrów z tarasu – warto zarezerwować półtorej, dwie godziny. Warto trafić na karmienie, więc sprawdź godziny przed wizytą i zaplanuj przyjazd na kwadrans przed.
Zagroda łączy się ze Skansenem Zagrody Wsi Pszczyńskiej – spacer między obiektami przez park to około 25 minut. Można kupić bilet wspólny na oba miejsca, co wychodzi taniej niż osobno. To dobry pomysł na wypełnienie całego popołudnia, zwłaszcza jeśli pogoda sprzyja.
Teren jest dostępny przez cały rok, ale godziny otwarcia zmieniają się sezonowo. Zimą (grudzień, styczeń, listopad) zagroda jest otwarta od 9:00 do 16:00. W lutym i październiku do 17:00, w marcu i wrześniu do 18:00. Od kwietnia do sierpnia najdłużej – do 19:00. Ostatnie wejście zwykle na godzinę przed zamknięciem.
Ceny biletów i informacje praktyczne
Ceny biletów wejściowych (stan na 2025 rok):
- Bilet normalny: 25 zł
- Bilet ulgowy: 20 zł (dzieci i młodzież od 4 do 16 lat, emeryci, renciści)
- Bilet rodzinny: 74 zł (rodzice z maksymalnie trójką dzieci w wieku 4-16 lat)
- Film 3D: 4 zł (dodatkowo)
- Bilet wspólny normalny Zagroda + Skansen: 14 zł
- Bilet wspólny ulgowy: 10 zł
Dzieci do lat 4 wchodzą bezpłatnie. Można płacić kartą, w kasie mówią po angielsku. Jest też stoisko z pamiątkami, gdzie można kupić drobne upominki czy butelkę wody, jeśli ktoś zapomniał.
Jak dojechać do Pokazowej Zagrody Żubrów
Zagroda znajduje się przy ulicy Żorskiej 5 w Pszczynie, w części parku zwanej Zwierzyniec. Od centrum miasta to dosłownie kilkaset metrów spacerkiem przez park – przyjemna trasa, zwłaszcza w ładny dzień.
Samochodem najlepiej kierować się na parking miejski w pobliżu zagrody (GPS: 49.979887, 18.934072). Parking jest płatny – w soboty, niedziele i święta przez cały rok, a od maja do września także w dni powszednie w godzinach 10:00-22:00. Opłata przez parkomat lub aplikację. Od parkingu do wejścia około 200 metrów brukowaną alejką.
Można też zaparkować po drugiej stronie parku, przy zamku, i przejść przez cały Zabytkowy Park Pszczyński. To dłuższy spacer, ale park sam w sobie jest piękny – stare drzewa, stawy, zadbane alejki.
Pszczyna leży niedaleko Bielska-Białej (około 30 km) i Katowic (podobna odległość), więc dojazd z większych miast regionu nie stanowi problemu. Jest też dobra infrastruktura rowerowa – dla miłośników dwóch kółek to opcja warta rozważenia.
W 2020 roku żubr zmienił status w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych z „gatunku narażonego na wyginięcie” na „gatunek bliski zagrożeniu” – to efekt wieloletnich działań hodowlanych i ochronnych.
W pobliżu zagrody działa restauracja, więc można połączyć wizytę z posiłkiem. Zabytkowy Park Pszczyński oferuje mnóstwo miejsca do dalszych spacerów, są ławki, place zabaw dla dzieci. Jeśli zostanie jeszcze czas i energia, warto zajrzeć do centrum Pszczyny – rynek z kolorowymi kamieniczkami, zamek, muzea.
Kontakt: telefon 32 447 05 03, strona internetowa zubry.pszczyna.pl. Tam zawsze aktualne informacje o godzinach karmienia, cenach i ewentualnych zmianach w funkcjonowaniu obiektu.