Dwie ceglano-stalowe wieże wyciągowe sterczące nad Świętochłowicami to pozostałość po kopalni, która działała tu ponad 120 lat. Wieża Basztowa i Wieża Kozłowa zostały uratowane przed rozbiórką i przekształcone w jeden z ciekawszych obiektów pokazujących śląską historię przemysłową. To nie jest typowe muzeum z gablotami – u podnóża wież rozciąga się labirynt spacerowy, a z tarasu widokowego można zobaczyć całe miasto.
Kompleks powstał po gruntownej rewitalizacji w latach 2014-2015. Miasto postawiło na nowoczesne rozwiązania przy zachowaniu industrialnego charakteru. Efekt? Przestrzeń, która łączy edukację z kulturą i po prostu dobrze się tu spędza czas.
- taras widokowy z panoramą miasta
- labirynt spacerowy w pięciu strefach
- ekspozycje o śląskich tradycjach
- centrum kultury z warsztatami i koncertami
- coroczna Industriada z wyjątkowymi wydarzeniami
Historia kopalni Polska i jej wieże
Kopalnia zaczęła działać w 1872 roku pod niemiecką nazwą Deutschlandgrube, należała do barona Guido Henckela von Donnersmarcka. W 1922 przemianowano ją na „Niemcy”, a dopiero w 1937 nadano nazwę „Polska”. Po wojnie kopalnia trafiła do Chorzowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, w 1972 połączono ją z kopalnią Prezydent w Chorzowie. Oficjalnie przestała istnieć w 1995 roku.
Z całego kompleksu produkcyjnego ocalały tylko dwie wieże. Starsza to Wieża Kozłowa – stalowa konstrukcja z lat 1889-1891, ma 23 metry wysokości i obsługiwała poziom 225 metrów pod ziemią. Młodsza Wieża Basztowa pochodzi z 1908 roku, jest stalowo-ceglana, osiąga prawie 30 metrów i służyła do wydobycia z poziomu 180 metrów.
Konstrukcja Wieży Basztowej – czterokondygnacyjna z nadwieszoną czwartą kondygnacją wspartą na metalowych wspornikach – jest rzadko spotykana nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Cały kompleks produkcyjny szybów uznano za unikatowy na skalę kontynentu.
Co zobaczysz w kompleksie Wież KWK Polska
Główną atrakcją jest Wieża Basztowa z tarasem widokowym na szczycie. Można wejść schodami albo podjechać windą – klatka schodowa i winda zostały wbudowane podczas rewitalizacji. Z tarasu rozpościera się panorama Świętochłowic i okolic, a wewnątrz wieży czeka ekspozycja o śląskich tradycjach i wierzeniach. Na tarasie może jednocześnie przebywać maksymalnie 30 osób.
U podstawy obu wież rozciąga się labirynt spacerowy podzielony na pięć stref tematycznych. Każda symbolizuje inny żywioł związany z pracą górnika: ziemię, wodę, powietrze, stal i drewno. Przemierzając kolejne metry labiryntu poznaje się historię przemysłu w Świętochłowicach i zmianę roli kopalni na przestrzeni dekad. To ciekawy sposób na pokazanie tego, czym żyło miasto przez ponad sto lat.
Obok wież stoi budynek funkcji kulturalnej należący do Centrum Kultury Śląskiej. Organizuje się tam spotkania z artystami, warsztaty dla dzieci, prelekcje o historii miejsca – także w wersji fabularyzowanej dla grup zorganizowanych. Regularnie odbywają się tu wystawy, wernisaże, koncerty.
Industriada i wydarzenia specjalne
Raz w roku, podczas Industriady – największego festiwalu dziedzictwa przemysłowego w Polsce – Wieże KWK Polska zamieniają się w epicentrum wydarzeń. Pikniki rodzinne, pokazy mody w industrialnych wnętrzach, koncerty, warsztaty. To dobry moment żeby zobaczyć obiekt w pełnej krasie i poczuć atmosferę śląskiego przemysłu.
Wieże stały się też popularnym miejscem ślubów cywilnych. Ceremonie odbywają się w Wieży Basztowej – nietypowa lokalizacja dla tych, którzy szukają czegoś innego niż standardowa sala w urzędzie.
Od stycznia 2017 roku Wieże KWK Polska są częścią Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego. W 2016 otrzymały Nagrodę Marszałka Województwa Śląskiego w kategorii „Najlepsza Przestrzeń Publiczna” oraz wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie „Zabytek Zadbany”.
Dla kogo to miejsce i ile czasu przeznaczyć
Wieże sprawdzą się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią labirynt i przestrzeń do swobodnego zwiedzania – nie ma tu nudy typowej dla muzeów z zakazem dotykania. Dzieci lubią wędrować między strefami i odkrywać kolejne elementy.
Miłośnicy historii przemysłu i architektury znajdą tu autentyczne zabytki techniki z przełomu XIX i XX wieku. Fotografowie upolują ciekawe kadry – industrialne konstrukcje, cegła, stal, kontrasty starego i nowego. Z tarasu widokowego można zrobić ujęcia całego miasta.
Na samo zwiedzanie wież i labiryntu wystarczy godzina, może półtorej. Jeśli akurat trwa jakieś wydarzenie kulturalne albo warsztat – warto zostać dłużej. Latem w weekendy bywa tu sporo ludzi, w tygodniu jest spokojniej.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Godziny otwarcia: poniedziałek–czwartek 8:00–16:00, piątek 10:00–18:00, sobota–niedziela 10:00–20:00. Warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą, bo mogą się zmieniać sezonowo.
Ceny biletów: wstęp na Wieżę Basztową kosztuje 5 złotych od osoby (niektóre źródła podają 1 zł – najlepiej potwierdzić przed wizytą). Ostatnie wejście na wieżę możliwe jest na godzinę przed zamknięciem.
Adres: ul. Wojska Polskiego 16D, Świętochłowice. Obiekt znajduje się około 350 metrów od przystanku kolejowego Świętochłowice, choć bezpośrednie połączenie nie jest najwygodniejsze. Dojazd samochodem jest prostszy – w okolicy jest sporo wolnej przestrzeni po dawnej kopalni i hucie.
Kompleks jest dostępny dla osób z ograniczoną mobilnością – winda w Wieży Basztowej umożliwia dotarcie na taras bez pokonywania schodów. Labirynt spacerowy również nie sprawia problemów.
Okolica i dodatkowe atrakcje
Wieże KWK Polska stoją na terenie poprzemysłowym, który wciąż się zmienia. Obok powstało nowoczesne laboratorium medyczne i ekologiczna instalacja do termicznego przekształcania odpadów. Dookoła pozostało mnóstwo wolnej przestrzeni po kopalni i zlikwidowanej części Huty Florian – miejsce ma potencjał do dalszej rozbudowy.
Budynek dawnej dyrekcji kopalni dziś mieści komendę policji w Świętochłowicach. W centrum miasta warto zajrzeć do Muzeum Powstań Śląskich i Centrum Kultury Śląskiej „Zgoda”. Dla osób zainteresowanych śląskim dziedzictwem przemysłowym to dobry punkt na trasie zwiedzania regionu.
Świętochłowice nie są typowym turystycznym celem, ale właśnie dlatego Wieże KWK Polska wyróżniają się na tle innych atrakcji. To autentyczny kawałek śląskiej historii przekształcony w funkcjonalną przestrzeń publiczną, bez sztucznego upiększania czy nadmiernej komercjalizacji. Warto wpaść choćby na chwilę – zwłaszcza jeśli jest się w okolicy podczas Industriady albo innego wydarzenia kulturalnego.